Van tuin naar winterverblijf: zo help je vogels en kleine dieren het najaar door

Voor vogels, egels en allerlei kleine dieren is een tuin die er niet helemaal strak bij ligt juist ontzettend waardevol. Een hoop bladeren is ineens een schuilplek. Een afgestorven plantenstengel wordt een slaapplaats voor een insect. En een paar takken die ergens in een hoek blijven liggen, zijn ineens geen rommel meer, maar een prima plek om te overwinteren.

Je hoeft je tuin dus echt niet helemaal om te toveren tot een natuurgebied. Met een paar kleine aanpassingen maak je al een groot verschil.

Vogels bijvoeren in de herfst: waarom nu al beginnen?

Veel mensen beginnen pas met vogels bijvoeren als het vriest of als er sneeuw ligt. Maar eigenlijk hoef je daar niet op te wachten.

In het najaar zijn vogels volop bezig met het vinden van voedsel en geschikte plekken om de koudere maanden door te komen. Als je nu al een vaste plek maakt waar ze voedsel kunnen vinden, leren ze die plek kennen voordat de winter echt begint.

Je hoeft ook niet meteen je hele tuin vol te hangen met voer. Begin gewoon met een plek die je goed kunt onderhouden en waar je zelf makkelijk bij kunt.

Welk vogelvoer in oktober?

In het najaar kunnen vogels wel wat extra energie gebruiken. Je kunt bijvoorbeeld kiezen voor een goede vogelzaadmix, vetbollen of vogelpindakaas.

Wat je precies voert, hangt ook af van welke vogels je in je tuin ziet. Mezen zijn bijvoorbeeld dol op vetrijke voeding, terwijl andere tuinvogels weer graag zaden eten.

Benieuwd welke vogels er in jouw tuin zitten?

Je hoort ze misschien wel, maar ziet ze niet altijd. Zeker tussen de bladeren en struiken kunnen vogels behoorlijk goed verstopt zitten.

Benieuwd welke vogel je hoort? Download dan eens de app Merlin Bird ID op je telefoon. De app kan aan de hand van vogelgeluiden herkennen welke vogels er in de buurt zingen. Zo ontdek je misschien dat er veel meer verschillende vogels in je tuin komen dan je dacht.

En het leuke is: je hoeft dit natuurlijk niet alleen in je eigen tuin te proberen. Neem je telefoon mee tijdens een herfstwandeling en kijk eens hoeveel verschillende vogels je onderweg tegenkomt. Met alle bladeren, paddenstoelen en herfstkleuren wordt zo'n wandeling meteen een stuk leuker.

Welke tuinvogel eet wat?

Als je eenmaal begint met vogels voeren, wordt het eigenlijk vanzelf een beetje een sport om te ontdekken wie er allemaal in je tuin langskomt. De ene vogel duikt meteen op het voer, terwijl de andere liever eerst vanaf een veilige plek de kat uit de boom kijkt.

Maar welke vogels zie je nu eigenlijk het meest in Nederlandse tuinen? En welk voer kun je ze geven?

Onderstaande soorten kom je regelmatig tegen. De meeste vogels kun je het hele jaar door bijvoeren, maar vooral in de herfst en winter kan extra energie welkom zijn.

Klik op een vogel om de afbeelding en het bijpassende voeradvies te bekijken.

Koolmees

Koolmees

Wat eet hij graag? Zonnebloempitten, vetbollen, pinda's en mezenmix.

Vooral handig in: Herfst & winter.

Pimpelmees

Pimpelmees

Wat eet hij graag? Zonnebloempitten, vetbollen en pinda's.

Vooral handig in: Herfst & winter.

Huismus

Huismus

Wat eet hij graag? Zaden, graanmengsels en strooivoer.

Vooral handig in: Het hele jaar door.

Vink

Vink

Wat eet hij graag? Zaden, zonnebloempitten en strooivoer.

Vooral handig in: Herfst & winter.

Roodborst

Roodborst

Wat eet hij graag? Meelwormen, insecten, ongezouten zaden en zacht voer.

Vooral handig in: Herfst & winter.

Merel

Merel

Wat eet hij graag? Fruit, bessen, meelwormen en ander zacht voer.

Vooral handig in: Herfst & winter.

Houtduif

Houtduif

Wat eet hij graag? Granen, zaden en grotere zaden.

Vooral handig in: Herfst & winter.

Groenling

Groenling

Wat eet hij graag? Zonnebloempitten en andere zaden.

Vooral handig in: Herfst & winter.

Putter

Putter

Wat eet hij graag? Kleine zaden, zoals nyjerzaad en andere fijne zaden.

Vooral handig in: Herfst & winter.

En in het voorjaar en de zomer?

In de warmere maanden vinden veel vogels van nature voldoende insecten, bessen en zaden. Bijvoeren is dan meestal minder noodzakelijk. Wil je toch voeren, kies dan voor kleine hoeveelheden en voer dat past bij de vogels die je in je tuin ziet.

Vooral tijdens het broedseizoen is het belangrijk om geschikt voer te gebruiken. Jonge vogels hebben ander voedsel nodig dan volwassen vogels. Ouders voeren hun jongen vaak met insecten en andere eiwitrijke voeding. Een tuin met bloeiende planten, struiken en voldoende insecten is daarom minstens zo waardevol als een voederplek.

In de herfst verandert dat weer. Insecten worden schaarser en vogels gaan zich voorbereiden op de winter. Dan kun je het voeren langzaam uitbreiden met bijvoorbeeld zaden, vetrijke voeding en meelwormen.

Een simpele seizoensindeling

En misschien wel het leukste: je hoeft niet precies te weten welke vogel welk voer eet om te beginnen. Zet een paar verschillende soorten voer neer en kijk gewoon eens wie erop afkomt. Voor je het weet herken je de vaste bezoekers van je eigen tuin.

Een combinatie van verschillende soorten voer zorgt ervoor dat je verschillende vogels kunt aantrekken.

Zet het voer bij voorkeur op een beschutte plek. Niet midden in een open gazon, maar bijvoorbeeld in de buurt van een struik of boom waar vogels snel naartoe kunnen vliegen.

En vergeet het water niet. Een lage schaal met schoon, vers water is in ieder seizoen handig. Controleer het water regelmatig en ververs het wanneer dat nodig is.

Laat de bezem nog even staan

Ik snap het heel goed: zodra de bladeren beginnen te vallen, wil je ze het liefst allemaal tegelijk opruimen.

Maar je hoeft echt niet ieder blaadje weg te halen.

Bladeren laten liggen voor dieren is juist goed voor je tuin. In de border vormen ze een natuurlijke laag die de bodem beschermt. Ook allerlei kleine dieren kunnen tussen het blad voedsel en beschutting vinden.

Je hoeft natuurlijk niet je hele gazon onder een dikke laag bladeren te laten verdwijnen. Hark de bladeren die op het gras liggen richting de borders en laat daar gerust een deel liggen.

Ook uitgebloeide vaste planten kun je beter nog even laten staan.

De stengels en zaaddozen hebben in het najaar en de winter nog een functie. Vogels kunnen de zaden eten en holle stengels bieden overwinteringsplekken voor kleine insecten.

En eerlijk gezegd vind ik een border met uitgebloeide planten in de herfst ook helemaal niet verkeerd. De tuin hoeft niet ieder seizoen netjes en strak te zijn.

Maak een hoekje voor egels

Heb je een rustige hoek in de tuin waar je eigenlijk nooit zoveel mee doet? Laat die dan lekker met rust.

Een hoop bladeren, wat takken en eventueel wat snoeiafval kunnen samen een mooie schuilplek vormen voor kleine dieren. Voor een egel kan zo'n rustig hoekje bijvoorbeeld interessant zijn als plek om de winter door te brengen.

Een egelhuis kan daar een aanvulling op zijn.

Een egelhuis plaatsen

Wil je een egelhuis plaatsen? Zet het dan op een rustige, droge en beschutte plek, bij voorkeur uit de wind. Je kunt het huis vervolgens wat minder opvallend maken door er bladeren en takken omheen te leggen.

Het hoeft allemaal niet perfect. Juist een natuurlijke omgeving maakt zo'n huisje aantrekkelijker.

Zet het egelhuis liever niet midden op een druk terras of op een plek waar je iedere dag met de tuinslang langs moet. Een rustig hoekje waar weinig wordt gelopen is veel geschikter.

En als je eenmaal zo'n hoekje hebt gemaakt: laat het ook zoveel mogelijk met rust.

Ook insecten hebben een winterplek nodig

Bij dieren in de tuin denken we al snel aan vogels en egels, maar vergeet de kleine bewoners niet.

Veel insecten zoeken in het najaar een beschutte plek om de winter door te komen. Daarom zijn oude plantenstengels, bladeren, takken en andere natuurlijke materialen zo waardevol.

Een insectenhotel kan daar een mooie aanvulling op zijn.

Hang een insectenhotel op een droge, beschutte plek en zorg dat het niet voortdurend nat wordt. Een plek waar wat zon komt is vaak prettig.

En ook hier geldt: een insectenhotel is geen vervanging voor een natuurlijke tuin. Een paar planten laten staan, bladeren in de border laten liggen en niet ieder hoekje opruimen helpt minstens zo goed.

Je hoeft je tuin dus niet helemaal winterklaar te maken

Misschien is dat eigenlijk wel de belangrijkste tip.

We zijn gewend geraakt aan het idee dat een tuin winterklaar betekent dat alles netjes wordt opgeruimd. Maar voor de natuur werkt dat niet helemaal zo.

Een beetje rommel is juist goed.

Laat een paar bladeren liggen. Knip niet alles meteen af. Maak een takken- of bladhoopje in een rustige hoek. Hang een vogelvoerhouder op en zet vers water neer.

En kijk vooral eens rustig rond in je eigen tuin.

Waar zou een vogel kunnen schuilen? Waar kan een egel terecht? En waar kunnen insecten de winter doorbrengen?

Je zult waarschijnlijk merken dat je met heel weinig moeite al veel kunt doen.

Een kleine verandering maakt al verschil

Je hoeft geen grote tuin te hebben om dieren te helpen. Ook in een kleine stadstuin, op een erf of op een balkon kun je voedsel en beschutting aanbieden.

En misschien is het juist leuk om de komende maanden eens te kijken wie er allemaal op bezoek komt.

Welke vogels zie je ineens bij de voedertafel? Komt er een egel langs in de schemering? En zitten er in het voorjaar ineens veel meer insecten in je tuin?

Dat zijn wat mij betreft de leuke dingen van een tuin: je bent nooit helemaal klaar. Je blijft kijken, proberen en ieder seizoen leer je weer iets nieuws.

Een wintertuin hoeft niet perfect te zijn.

Een beetje rommel mag. De natuur is er juist blij mee.